Μεθοδολογία PRISMA

Η μεθοδολογία PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses) αποτελεί μια διεθνώς αναγνωρισμένη κατευθυντήρια οδηγία που στοχεύει στην ενίσχυση της ποιότητας αναφοράς συστηματικών ανασκοπήσεων και μετα-αναλύσεων. Πρόκειται για ένα τεκμηριωμένο σύνολο ελάχιστων στοιχείων που αποσκοπεί στο να βοηθήσει τους επιστημονικούς συγγραφείς να παρουσιάσουν με διαφάνεια και πληρότητα ένα ευρύ φάσμα συστηματικών ανασκοπήσεων.

Βασικός σκοπός της μεθοδολογίας PRISMA είναι να βοηθήσει τους συγγραφείς να βελτιώσουν την αναφορά συστηματικών ανασκοπήσεων και μετα-αναλύσεων. Επιπλέον, παρέχει στους συγγραφείς καθοδήγηση και παραδείγματα για το πώς να αναφέρουν με πληρότητα γιατί έγινε μια συστηματική ανασκόπηση, ποιες μέθοδοι χρησιμοποιήθηκαν και ποια αποτελέσματα βρέθηκαν.

Το PRISMA Statement περιλαμβάνει μια λίστα ελέγχου 27 στοιχείων, καθώς και ένα διάγραμμα ροής που παρουσιάζει τον ακριβή αριθμό των μελετών που εντοπίστηκαν, αξιολογήθηκαν και τελικά συμπεριλήφθηκαν σε μια συστηματική ανασκόπηση ή μετα-ανάλυση. Συγκεκριμένα, το διάγραμμα ροής PRISMA προσδιορίζει τον ακριβή αριθμό των μελετών που εξετάστηκαν ως προς την επιλεξιμότητά τους και αναδεικνύει την κατανομή τους σε επιμέρους κατηγορίες.

Η κύρια κατευθυντήρια οδηγία PRISMA (PRISMA 2020) παρέχει κυρίως καθοδήγηση για την αναφορά συστηματικών ανασκοπήσεων που αξιολογούν τις επιδράσεις παρεμβάσεων. Ωστόσο, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ως βάση για την αναφορά συστηματικών ανασκοπήσεων άλλων τύπων ερευνών, ιδιαίτερα αξιολογήσεων παρεμβάσεων, και είναι χρήσιμη για την κριτική αξιολόγηση δημοσιευμένων συστηματικών κριτικών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2009, η μεθοδολογία QUOROM ενημερώθηκε για να αντιμετωπίσει διάφορες εννοιολογικές και πρακτικές εξελίξεις στην επιστήμη των συστηματικών ανασκοπήσεων και μετονομάστηκε σε PRISMA. Έκτοτε, η μεθοδολογία PRISMA έχει εξελιχθεί περαιτέρω με την ενημέρωσή της το 2020, η οποία περιλαμβάνει νέα καθοδήγηση αναφοράς που αντικατοπτρίζει τις προόδους στις μεθόδους εντοπισμού, επιλογής, αξιολόγησης και σύνθεσης μελετών. Η δομή και η παρουσίαση των στοιχείων έχουν τροποποιηθεί για τη διευκόλυνση της εφαρμογής.

Η λίστα ελέγχου του PRISMA αποτελείται από 27 σημεία τα οποία κατανέμονται σε διαφορετικές ενότητες της επιστημονικής αναφοράς. Η λίστα αυτή καλύπτει τον τίτλο, την περίληψη, τις μεθόδους, τα αποτελέσματα, τη συζήτηση και τη χρηματοδότηση μιας συστηματικής ανασκόπησης και μετα-ανάλυσης.

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το PRISMA δεν είναι ένα εργαλείο αξιολόγησης της ποιότητας για τη μέτρηση μιας συστηματικής ανασκόπησης, αλλά επικεντρώνεται κυρίως στην αναφορά ανασκοπήσεων που αξιολογούν τα αποτελέσματα των παρεμβάσεων. Παρόλα αυτά, η χρήση του PRISMA μπορεί να συμβάλει σημαντικά στη βελτίωση της διαφάνειας και της πληρότητας των αναφορών, διασφαλίζοντας ότι η διαδικασία είναι κατανοητή και αναπαραγώγιμη.

Τέλος, η μεθοδολογία PRISMA συμπληρώνεται από διάφορες επεκτάσεις, όπως το PRISMA-P για πρωτόκολλα, το PRISMA-ScR για scoping reviews, το PRISMA-A για περιλήψεις και το PRISMA-NMA για αναλύσεις δικτύου μετα-αναλύσεων. Αυτές οι επεκτάσεις παρέχουν καθοδήγηση για την αναφορά διαφορετικών τύπων ή πτυχών συστηματικών ανασκοπήσεων και άλλων τύπων σύνθεσης τεκμηρίων.

Γιατί είναι σημαντική η μεθοδολογία PRISMA στις συστηματικές ανασκοπήσεις;

Οι συστηματικές ανασκοπήσεις διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην τεκμηριωμένη έρευνα, προσφέροντας μια αυστηρή προσέγγιση στον εντοπισμό, την ανάλυση και τη σύνθεση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η μεθοδολογία PRISMA έχει αναδειχθεί ως ένα κρίσιμο εργαλείο για την ενίσχυση της διαφάνειας, της αξιοπιστίας και της αναπαραγωγιμότητας των συστηματικών ανασκοπήσεων.

Η αξία μιας συστηματικής ανασκόπησης εξαρτάται άμεσα από το τι έγινε, τι βρέθηκε και τη σαφήνεια της αναφοράς. Επιπροσθέτως, οι συστηματικές ανασκοπήσεις εξυπηρετούν πολλαπλούς κρίσιμους ρόλους: παρέχουν συνθέσεις της τρέχουσας γνώσης σε ένα πεδίο, αναδεικνύουν μελλοντικές ερευνητικές προτεραιότητες, απαντούν σε ερωτήματα που δεν μπορούν να απαντηθούν από μεμονωμένες μελέτες, εντοπίζουν προβλήματα στην πρωτογενή έρευνα που πρέπει να διορθωθούν, και παράγουν ή αξιολογούν θεωρίες σχετικά με το πώς ή γιατί συμβαίνουν τα φαινόμενα.

Η μεθοδολογία PRISMA διασφαλίζει μια δομημένη διαδικασία που όχι μόνο αυξάνει την αξιοπιστία των ευρημάτων αλλά υποστηρίζει παράλληλα την ακεραιότητα της διαδικασίας ανασκόπησης. Το πρωτόκολλο αυτό είναι τόσο σημαντικό που έχει καταστεί υποχρεωτικό να ακολουθείται από συγγραφείς σε περισσότερα από 170 ιατρικά περιοδικά παγκοσμίως.

Τα οφέλη από την υιοθέτηση της μεθοδολογίας PRISMA είναι πολλαπλά:

• Εξασφαλίζει διαφάνεια τεκμηριώνοντας κάθε στάδιο της διαδικασίας ανασκόπησης
• Υποστηρίζει την αναπαραγωγιμότητα παρέχοντας λεπτομερείς μεθόδους
• Ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο μεροληψίας ακολουθώντας μια δομημένη μορφή
• Παρέχει ένα τυποποιημένο πλαίσιο που διευκολύνει τη διαδικασία αξιολόγησης από ομοτίμους

Επιπλέον, η χρήση της ενημερωμένης δήλωσης PRISMA 2020 μπορεί να βοηθήσει στη βελτιστοποίηση της σύνταξης πρωτοκόλλων και της συζήτησης των αποτελεσμάτων. Η λίστα ελέγχου PRISMA προσφέρει ένα ολοκληρωμένο και αδιαμφισβήτητο αρχείο όλων των μεθόδων και διαδικασιών που χρησιμοποιήθηκαν, παρέχοντας μια ισχυρή διαδρομή ελέγχου για οποιονδήποτε ρυθμιστικό φορέα ή επιτροπή αξιολόγησης.

Ένα ακόμη βασικό όφελος της λίστας ελέγχου PRISMA είναι ότι συμβάλλει στην επιτάχυνση και βελτίωση της αποτελεσματικότητας των συστηματικών ανασκοπήσεων. Αυτό έχει γίνει όλο και πιο σημαντικό καθώς ο όγκος της νέας επιστημονικής βιβλιογραφίας που παράγεται από ερευνητές συνεχίζει να αυξάνεται. Ακολουθώντας και τα 27 στοιχεία που καθορίζονται στη λίστα ελέγχου, όλοι εργάζονται με ένα κοινό σύνολο παραμέτρων, εξασφαλίζοντας υψηλότερο επίπεδο διαφάνειας και αποτελεσματικότητας.

Η μεθοδολογία PRISMA βοηθά επίσης στη διατήρηση της προέλευσης των δεδομένων, καθώς όλες οι πτυχές της έρευνας και της επιστημονικής διερεύνησης τεκμηριώνονται. Οποιαδήποτε στιγμή στο μέλλον, όποιος θέλει να κατανοήσει πώς πραγματοποιήθηκε η επιστημονική μελέτη μπορεί να ανατρέξει στη λίστα ελέγχου PRISMA.

Παρά τα πλεονεκτήματά της, η εφαρμογή της μεθοδολογίας PRISMA μπορεί να αντιμετωπίσει προκλήσεις όπως ο χρονοβόρος χαρακτήρας της τήρησης της λίστας ελέγχου και η διασφάλιση ολοκληρωμένης κάλυψης βάσεων δεδομένων. Ωστόσο, αυτές οι προκλήσεις μπορούν να αντιμετωπιστούν αξιοποιώντας ειδικό λογισμικό συστηματικής ανασκόπησης, συμβουλευόμενοι ειδικούς πληροφόρησης και διατηρώντας σχολαστική προσέγγιση σε κάθε βήμα.

Συνοπτικά, η μεθοδολογία PRISMA συνεχίζει να θέτει το σημείο αναφοράς για τις συστηματικές ανασκοπήσεις, διασφαλίζοντας ότι παραμένουν εύρωστες και επιδραστικές στην προώθηση της τεκμηριωμένης έρευνας.

Η λίστα ελέγχου PRISMA 2020 περιλαμβάνει συνολικά 27 στοιχεία οργανωμένα σε επτά βασικές ενότητες (ΕΔΩ η επίσημη λίστα στα Ελληνικά). Αυτή η δομημένη λίστα έχει σχεδιαστεί ώστε να καθοδηγεί τους συγγραφείς στην πλήρη και διαφανή αναφορά συστηματικών ανασκοπήσεων. Κάθε στοιχείο της λίστας ανταποκρίνεται σε ένα συγκεκριμένο μέρος της επιστημονικής αναφοράς, επιτρέποντας στους αναγνώστες να αξιολογήσουν την αξιοπιστία των ευρημάτων.

Τίτλος και Περίληψη

Στο τμήμα του τίτλου, το κείμενο πρέπει να προσδιορίζεται ρητά ως συστηματική ανασκόπηση. Συγκεκριμένα, ο τίτλος θα πρέπει να παρέχει βασικές πληροφορίες σχετικά με τον κύριο στόχο ή το ερώτημα που διερευνά η ανασκόπηση. Η περίληψη PRISMA αποτελείται από μια λίστα 12 στοιχείων που περιλαμβάνει τίτλο, υπόβαθρο, μεθόδους, αποτελέσματα, συζήτηση και άλλες πληροφορίες. Επιπλέον, η περίληψη πρέπει να προσδιορίζει τις μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν για την παρουσίαση και σύνθεση των αποτελεσμάτων.

Εισαγωγή και Σκοπός

Στην εισαγωγή, οι συγγραφείς πρέπει να περιγράφουν το σκεπτικό της ανασκόπησης στο πλαίσιο των υπαρχουσών γνώσεων και των αβεβαιοτήτων τους. Πρέπει επίσης να εξηγούν γιατί είναι σημαντική η διεξαγωγή της ανασκόπησης. Εάν υπάρχουν άλλες συστηματικές ανασκοπήσεις που διερευνούν το ίδιο ή παρόμοιο ερώτημα, οι συγγραφείς πρέπει να εξηγούν γιατί θεωρήθηκε απαραίτητη η τρέχουσα ανασκόπηση. Αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή οι προηγούμενες ανασκοπήσεις είναι παρωχημένες, παρουσιάζουν αντιφατικά αποτελέσματα ή έχουν μεθοδολογικά ελαττώματα.

Μέθοδοι και Κριτήρια Επιλογής

Στο τμήμα των μεθόδων, οι συγγραφείς πρέπει να προσδιορίζουν όλα τα χαρακτηριστικά των μελετών που χρησιμοποιήθηκαν για να αποφασιστεί εάν μια μελέτη ήταν επιλέξιμη για συμπερίληψη. Αυτό περιλαμβάνει τα συστατικά που περιγράφονται στο πλαίσιο PICO ή σε μία από τις παραλλαγές του, καθώς και άλλα χαρακτηριστικά όπως επιλέξιμος σχεδιασμός μελέτης και ελάχιστη διάρκεια παρακολούθησης. Επιπροσθέτως, πρέπει να παρέχεται μια λεπτομερής περιγραφή των πηγών πληροφοριών, όπως βιβλιογραφικές βάσεις δεδομένων, μητρώα και καταλόγους αναφοράς που αναζητήθηκαν.

Αποτελέσματα και Σύνθεση

Το τμήμα αποτελεσμάτων χωρίζεται σε διάφορα υποτμήματα, όπως επιλογή μελετών, χαρακτηριστικά μελετών, κίνδυνος μεροληψίας και αποτελέσματα μεμονωμένων μελετών. Σε αυτό το τμήμα, οι συγγραφείς παρουσιάζουν τα αποτελέσματα της αναζήτησης και της διαδικασίας επιλογής, και εξηγούν γιατί αποκλείστηκαν συγκεκριμένες μελέτες. Επιπλέον, συνοψίζουν τα χαρακτηριστικά και τον κίνδυνο μεροληψίας μεταξύ των μελετών που συμβάλλουν στη σύνθεση.

Συζήτηση και Περιορισμοί

Στο τμήμα της συζήτησης, οι συγγραφείς παρέχουν μια γενική ερμηνεία των αποτελεσμάτων της συστηματικής ανασκόπησης στο πλαίσιο των υπαρχόντων αποδεικτικών στοιχείων. Αυτό περιλαμβάνει τυχόν περιορισμούς των αποδεικτικών στοιχείων και/ή των διαδικασιών ανασκόπησης που χρησιμοποιήθηκαν στη μελέτη, καθώς και τις επιπτώσεις των αποτελεσμάτων για την πρακτική, την πολιτική και τη μελλοντική έρευνα.

Άλλες Πληροφορίες (χρηματοδότηση, σύγκρουση συμφερόντων)

Το τελευταίο τμήμα της λίστας ελέγχου PRISMA περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την καταχώριση και το πρωτόκολλο, την υποστήριξη, τα ανταγωνιστικά συμφέροντα και τη διαθεσιμότητα δεδομένων, κώδικα ή άλλων υλικών. Οι συγγραφείς πρέπει να δηλώνουν οποιαδήποτε ανταγωνιστικά συμφέροντα και να αναφέρουν εάν τα δεδομένα, ο αναλυτικός κώδικας και άλλα υλικά που χρησιμοποιήθηκαν στην ανασκόπηση είναι διαθέσιμα στο κοινό και, εάν ναι, πού μπορούν να βρεθούν.

Η λίστα ελέγχου PRISMA είναι διαθέσιμη σε διάφορες μορφές, συμπεριλαμβανομένων συμπληρώσιμων προτύπων που μπορούν να ληφθούν και να συμπληρωθούν. Υπάρχει επίσης μια διαδικτυακή εφαρμογή που επιτρέπει στους χρήστες να συμπληρώσουν τη λίστα ελέγχου μέσω μιας φιλικής προς το χρήστη διεπαφής. Αυτή η δομημένη προσέγγιση εξασφαλίζει ότι οι συγγραφείς αναφέρουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες, υποστηρίζοντας έτσι τη λήψη αποφάσεων που βασίζονται σε τεκμήρια.

Η εφαρμογή της μεθοδολογίας PRISMA ακολουθεί μια συστηματική διαδικασία πέντε διακριτών βημάτων που διασφαλίζουν την ποιότητα και την αξιοπιστία των συστηματικών ανασκοπήσεων. Κάθε βήμα έχει σχεδιαστεί ώστε να εξασφαλίζει διαφάνεια, επαναληψιμότητα και αντικειμενικότητα στην ερευνητική διαδικασία.

1. Καθορισμός ερωτήματος

Το πρώτο και πιο κρίσιμο βήμα είναι η διατύπωση του ερευνητικού ερωτήματος με σαφήνεια και επιστημονική τεκμηρίωση. Χρησιμοποιείται το πλαίσιο PICOS (Πληθυσμός, Παρέμβαση, Σύγκριση, Αποτελέσματα, Σχεδιασμός μελέτης) για την οργάνωση του ερευνητικού ερωτήματος. Παράλληλα, καθορίζονται συγκεκριμένα κριτήρια που θα κατευθύνουν την επιλογή των μελετών και θα διασφαλίσουν ότι οι επιλεγμένες μελέτες είναι συναφείς με το ερευνητικό ερώτημα. Το ερευνητικό ερώτημα πρέπει να είναι σαφές, επιστημονικά τεκμηριωμένο και κλινικά σημαντικό.

2. Αναζήτηση μελετών

Το δεύτερο βήμα περιλαμβάνει τη συστηματική αναζήτηση της βιβλιογραφίας σε πολλαπλές πηγές. Αναγκαία προϋπόθεση είναι ο καθορισμός όρων ευρετηριασμού και η χρήση λέξεων-κλειδιών (Mesh terms). Η αναζήτηση περιλαμβάνει καθιερωμένες βάσεις δεδομένων όπως MEDLINE, Embase και Cochrane Library, καθώς επίσης και γκρίζα βιβλιογραφία. Συχνά χρησιμοποιούνται οι όροι Boolean (AND, OR, NOT) για τον συνδυασμό λέξεων-κλειδιών. Είναι απαραίτητο να τηρείται λεπτομερής αλγόριθμος αναζήτησης και να καταγράφονται με ακρίβεια οι όροι, τα φίλτρα και οι ημερομηνίες για να εξασφαλιστεί η επαναληψιμότητα της διαδικασίας.

3. Επιλογή και αξιολόγηση μελετών

Μετά τη συλλογή της βιβλιογραφίας, ακολουθεί η αξιολόγηση και η επιλογή των μελετών. Η επιλογή πραγματοποιείται από τουλάχιστον δύο ανεξάρτητους αξιολογητές για την αποφυγή μεροληψίας. Αρχικά, γίνεται αφαίρεση των διπλότυπων εγγραφών και στη συνέχεια εξετάζονται οι τίτλοι και οι περιλήψεις. Ακολουθεί η αξιολόγηση των πλήρων κειμένων με βάση προκαθορισμένα κριτήρια επιλεξιμότητας. Οι λόγοι αποκλεισμού καταγράφονται λεπτομερώς. Επιπλέον, εφαρμόζονται κατάλληλα εργαλεία για την αξιολόγηση της ποιότητας των μελετών και τον κίνδυνο μεροληψίας.

4. Σύνθεση αποτελεσμάτων

Στο τέταρτο βήμα, τα δεδομένα από τις επιλεγμένες μελέτες καταγράφονται σε μια προσχεδιασμένη φόρμα που επιτρέπει τη σύγκριση των μελετών και την εκτίμηση του βαθμού ομοιότητας μεταξύ τους. Η μέθοδος σύνθεσης προσαρμόζεται ανάλογα με την ετερογένεια των μελετών: χρησιμοποιείται ποιοτική σύνθεση όταν υπάρχει σημαντική ετερογένεια ή ποσοτική ανάλυση (μετα-ανάλυση) όταν υπάρχει επαρκής ομοιογένεια. Η στατιστική ανάλυση μπορεί να περιλαμβάνει διάφορες τεχνικές, όπως μοντέλα μετα-παλινδρόμησης, μοντέλα σταθερών επιδράσεων ή μοντέλα τυχαίων επιδράσεων.

5. Αναφορά και ερμηνεία

Το τελικό βήμα περιλαμβάνει την αναφορά των αποτελεσμάτων και την ερμηνεία τους. Ακολουθώντας τις κατευθυντήριες οδηγίες PRISMA 2020, τα αποτελέσματα παρουσιάζονται με διαφάνεια και ακρίβεια. Το διάγραμμα ροής PRISMA αποτελεί βασικό στοιχείο αυτού του βήματος, καθώς απεικονίζει τον αριθμό των μελετών που εντοπίστηκαν, αξιολογήθηκαν και συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση. Τα ευρήματα ερμηνεύονται λαμβάνοντας υπόψη τους περιορισμούς των μελετών και το επίπεδο των αποδεικτικών στοιχείων. Τέλος, διατυπώνονται σαφείς προτάσεις για την πρακτική εφαρμογή των ευρημάτων και προτάσεις για μελλοντική έρευνα.

Μολονότι τα παραπάνω βήματα παρουσιάζονται διαδοχικά, στην πραγματικότητα η εφαρμογή της μεθοδολογίας PRISMA είναι μια δυναμική διαδικασία που μπορεί να απαιτεί επαναλήψεις και προσαρμογές. Επιπροσθέτως, η καταγραφή όλων των σταδίων με λεπτομέρεια είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί ότι η διαδικασία είναι κατανοητή και αναπαραγώγιμη από άλλους ερευνητές.

Η μεθοδολογία PRISMA έχει επικαιροποιηθεί το 2020 για να ενσωματώσει τις εξελίξεις στις μεθόδους εντοπισμού, επιλογής, αξιολόγησης και σύνθεσης μελετών. Αυτές οι ενημερώσεις αντικατοπτρίζουν τις προόδους στη μεθοδολογία των συστηματικών ανασκοπήσεων και διασφαλίζουν ότι οι συστηματικές ανασκοπήσεις παραμένουν αξιόπιστα εργαλεία για την τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων.

Ποιες είναι οι επεκτάσεις της PRISMA και πότε χρησιμοποιούνται;

Πέρα από την κύρια δήλωση PRISMA, έχουν αναπτυχθεί διάφορες επεκτάσεις για την κάλυψη πτυχών αναφοράς που δεν περιλαμβάνονται στην κύρια δήλωση. Αυτές οι επεκτάσεις παρέχουν εξειδικευμένη καθοδήγηση για διαφορετικούς τύπους ανασκοπήσεων και μεθοδολογίες.

PRISMA-P (για πρωτόκολλα)

Η επέκταση PRISMA-P έχει σχεδιαστεί ειδικά για την αναφορά πρωτοκόλλων συστηματικών ανασκοπήσεων. Παρέχει λεπτομερείς κατευθυντήριες οδηγίες για τη δομή και το περιεχόμενο που πρέπει να περιλαμβάνει ένα πρωτόκολλο πριν από τη διεξαγωγή μιας συστηματικής ανασκόπησης. Η επέκταση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική καθώς εξασφαλίζει ότι οι μέθοδοι και οι διαδικασίες καθορίζονται εκ των προτέρων, μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο μεροληψίας.

PRISMA-ScR (για scoping reviews)

Η επέκταση PRISMA για ανασκοπήσεις εμβέλειας (PRISMA-ScR) δημοσιεύτηκε το 2018. Περιλαμβάνει έναν κατάλογο ελέγχου με 20 βασικά στοιχεία αναφοράς και 2 προαιρετικά στοιχεία. Οι ανασκοπήσεις εμβέλειας χρησιμοποιούνται για τη σύνθεση τεκμηρίων και την αξιολόγηση του εύρους της βιβλιογραφίας σε ένα συγκεκριμένο θέμα. Μεταξύ άλλων στόχων, βοηθούν στον προσδιορισμό του κατά πόσον μια πλήρης συστηματική ανασκόπηση της βιβλιογραφίας είναι δικαιολογημένη. Η επέκταση αυτή αναπτύχθηκε από ομάδα 24 ειδικών και 2 ερευνητικών συντονιστών ακολουθώντας τις δημοσιευμένες οδηγίες του δικτύου EQUATOR.

PRISMA-A (για περιλήψεις)

Η επέκταση PRISMA-A έχει σχεδιαστεί για την καθοδήγηση συγγραφέων στη δημιουργία περιλήψεων συστηματικών ανασκοπήσεων. Παρέχει ένα πλαίσιο για τη συνοπτική παρουσίαση των βασικών στοιχείων μιας συστηματικής ανασκόπησης σε περιορισμένο χώρο, διατηρώντας παράλληλα την ακρίβεια και την πληρότητα των πληροφοριών.

PRISMA-NMA (για network meta-analyses)

Η επέκταση PRISMA για μετα-αναλύσεις δικτύου (PRISMA-NMA) δημοσιεύτηκε το 2015. Παρέχει καθοδήγηση για την αναφορά συστηματικών ανασκοπήσεων που συγκρίνουν πολλαπλές θεραπείες χρησιμοποιώντας άμεσα και έμμεσα στοιχεία σε μετα-αναλύσεις δικτύου. Εκτός από την παροχή καθοδήγησης αναφοράς, η επέκταση αυτή επίσης επισημαίνει βασικά ζητήματα στην πρακτική των μετα-αναλύσεων δικτύου. Αποτελεί κατευθυντήρια οδηγία αναφοράς για συστηματικές ανασκοπήσεις που ενσωματώνουν μετα-αναλύσεις δικτύου παρεμβάσεων υγειονομικής περίθαλψης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2020, δημοσιεύτηκε μια ενημερωμένη δήλωση PRISMA που αντικατοπτρίζει τις εξελίξεις στη διεξαγωγή και την αναφορά συστηματικών ανασκοπήσεων. Επιπλέον, υπάρχουν και άλλες κατευθυντήριες οδηγίες αναφοράς που ευθυγραμμίζονται στενά με το PRISMA, όπως το SWiM και το TIDieR-SRs.

Το διάγραμμα PRISMA αποτελεί ένα οπτικό εργαλείο απεικόνισης της ροής πληροφοριών μέσω των διαφορετικών φάσεων μιας συστηματικής ανασκόπησης. Απεικονίζει συνοπτικά τον αριθμό των μελετών που εντοπίστηκαν, αποκλείστηκαν και συμπεριλήφθηκαν στην τελική ανάλυση. Το διάγραμμα ενισχύει την ιχνηλασιμότητα των δεδομένων και την κατανόηση της διαδικασίας επιλογής.

Διάγραμμα ροής για την επιλογή μελετών

Το διάγραμμα ροής PRISMA 2020 αντικαθιστά την προηγούμενη έκδοση του 2009 και είναι προσαρμοσμένο από τα διαγράμματα που προτάθηκαν από τους Boers, Mayo-Wilson et al. και Stovold et al.. Διατίθεται σε διάφορες εκδόσεις, ανάλογα με τον τύπο της συστηματικής ανασκόπησης (αρχική ή ενημερωμένη) και τις πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για τον εντοπισμό μελετών.

Στο διάγραμμα ροής καταγράφεται ο αριθμός:

• Των μελετών που εντοπίστηκαν από βάσεις δεδομένων και μητρώα
• Των διπλότυπων που αφαιρέθηκαν
• Των εγγραφών που αξιολογήθηκαν και αποκλείστηκαν
• Των πλήρων κειμένων που αξιολογήθηκαν για επιλεξιμότητα
• Των μελετών που συμπεριλήφθηκαν στην ανασκόπηση

Μια «έκθεση» σε ένα διάγραμμα PRISMA μπορεί να αναφέρεται σε άρθρο περιοδικού, προδημοσίευση, περίληψη συνεδρίου, καταχώριση μητρώου, έκθεση κλινικής μελέτης, διατριβή ή άλλο έγγραφο με σχετικές πληροφορίες.

Παραδείγματα χρήσης σε δημοσιεύσεις

Στις επιστημονικές δημοσιεύσεις, τα διαγράμματα PRISMA χρησιμοποιούνται για να παρουσιάσουν με σαφήνεια τη διαδικασία επιλογής μελετών. Παραδείγματα περιλαμβάνουν:

1. Για νέες συστηματικές ανασκοπήσεις που περιλαμβάνουν αναζητήσεις σε βάσεις δεδομένων, μητρώα και άλλες πηγές
2. Για ενημερωμένες συστηματικές ανασκοπήσεις με διαφορετικές πηγές πληροφοριών

Επιπρόσθετα, διαγράμματα ροής μπορούν να δημιουργηθούν χρησιμοποιώντας την εφαρμογή Shiny που είναι διαθέσιμη στο https://www.eshackathon.org/software/PRISMA2020.html. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα πρότυπα διαγράμματος ροής PRISMA 2020 διανέμονται σύμφωνα με τους όρους της άδειας Creative Commons Attribution (CC BY 4.0).

Key Takeaways

Η μεθοδολογία PRISMA αποτελεί το χρυσό πρότυπο για τη διεξαγωγή και αναφορά συστηματικών ανασκοπήσεων, εξασφαλίζοντας διαφάνεια και αξιοπιστία στην επιστημονική έρευνα.

• Η PRISMA περιλαμβάνει λίστα ελέγχου 27 στοιχείων και διάγραμμα ροής για πλήρη τεκμηρίωση της ερευνητικής διαδικασίας

• Ακολουθεί 5 βασικά βήματα: καθορισμός ερωτήματος, αναζήτηση μελετών, επιλογή και αξιολόγηση, σύνθεση αποτελεσμάτων, αναφορά και ερμηνεία

• Διασφαλίζει αναπαραγωγιμότητα και ελαχιστοποιεί μεροληψίες μέσω δομημένης και διαφανούς μεθοδολογίας

• Υπάρχουν εξειδικευμένες επεκτάσεις (PRISMA-P, PRISMA-ScR, PRISMA-A, PRISMA-NMA) για διαφορετικούς τύπους ανασκοπήσεων

• Το διάγραμμα ροής PRISMA απεικονίζει οπτικά τη διαδικασία επιλογής μελετών από τον εντοπισμό έως την τελική συμπερίληψη

Η εφαρμογή της μεθοδολογίας PRISMA έχει καταστεί υποχρεωτική σε περισσότερα από 170 ιατρικά περιοδικά παγκοσμίως, αποδεικνύοντας τη σημασία της για την προώθηση της τεκμηριωμένης έρευνας και τη βελτίωση της ποιότητας των επιστημονικών δημοσιεύσεων.

FAQs

Q1. Τι είναι η μεθοδολογία PRISMA και ποιος είναι ο σκοπός της;

Η μεθοδολογία PRISMA είναι μια διεθνώς αναγνωρισμένη κατευθυντήρια οδηγία για τη διεξαγωγή και αναφορά συστηματικών ανασκοπήσεων και μετα-αναλύσεων. Σκοπός της είναι να βελτιώσει τη διαφάνεια, την πληρότητα και την αξιοπιστία των συστηματικών ανασκοπήσεων.

Q2. Ποια είναι τα βασικά στοιχεία της λίστας ελέγχου PRISMA;

Η λίστα ελέγχου PRISMA περιλαμβάνει 27 στοιχεία οργανωμένα σε επτά ενότητες: τίτλος, περίληψη, εισαγωγή, μέθοδοι, αποτελέσματα, συζήτηση και χρηματοδότηση. Καλύπτει όλες τις πτυχές μιας συστηματικής ανασκόπησης, από τον καθορισμό του ερωτήματος μέχρι την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Q3. Ποια είναι τα βασικά βήματα εφαρμογής της μεθοδολογίας PRISMA;

Τα πέντε βασικά βήματα είναι: 1) Καθορισμός ερωτήματος, 2) Αναζήτηση μελετών, 3) Επιλογή και αξιολόγηση μελετών, 4) Σύνθεση αποτελεσμάτων, και 5) Αναφορά και ερμηνεία. Κάθε βήμα ακολουθεί συγκεκριμένες οδηγίες για να διασφαλιστεί η ποιότητα και η αξιοπιστία της ανασκόπησης.

Q4. Ποιες είναι οι κύριες επεκτάσεις της PRISMA και πότε χρησιμοποιούνται;

Οι κύριες επεκτάσεις είναι: PRISMA-P για πρωτόκολλα, PRISMA-ScR για ανασκοπήσεις εμβέλειας, PRISMA-A για περιλήψεις και PRISMA-NMA για μετα-αναλύσεις δικτύου. Κάθε επέκταση χρησιμοποιείται για εξειδικευμένους τύπους ανασκοπήσεων ή συγκεκριμένα μέρη της διαδικασίας αναφοράς.

Q5. Τι είναι το διάγραμμα ροής PRISMA και ποια η σημασία του;

Το διάγραμμα ροής PRISMA είναι ένα οπτικό εργαλείο που απεικονίζει τη διαδικασία επιλογής μελετών σε μια συστηματική ανασκόπηση. Δείχνει τον αριθμό των μελετών που εντοπίστηκαν, αξιολογήθηκαν και τελικά συμπεριλήφθηκαν, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την κατανόηση της διαδικασίας επιλογής.